Bir yatırımın “yüzde 40 kazandırdı” denmesi kulağa iyi gelir. Ama aynı yıl fiyatlar %35 arttıysa o paranın alabildiği şey yalnızca %3,7 artmıştır. İlk sayı nominal getiri, ikincisi reel getiridir. Birikimin gerçekten büyüyüp büyümediğini ikincisi söyler.
Nominal getiri: ekranda gördüğün oran
Nominal getiri, paranın tutar olarak ne kadar arttığıdır. 100.000 ₺ bir yılda 140.000 ₺ olduysa nominal getiri %40’tır. Mevduat faizleri, fon getirileri ve kira artışları genellikle nominal olarak söylenir.
Reel getiri: alım gücündeki değişim
Reel getiri, enflasyondan arındırılmış getiridir. Soru şudur: “Bir yıl sonra bu parayla bugünkünden ne kadar fazla şey alabilirim?”
Yaygın bir kestirme, enflasyonu nominal getiriden çıkarmaktır: %40 − %35 = %5. Oranlar düşükken bu kestirme işe yarar, ama yüksek enflasyonda yanıltır. Doğru hesap Fisher denklemidir:
Reel getiri = (1 + nominal getiri) ÷ (1 + enflasyon) − 1
Aynı örnekte: 1,40 ÷ 1,35 − 1 = %3,7. Kestirme %5 diyordu; aradaki fark, enflasyon yükseldikçe büyür.
Vergiyi unutma
Yatırım gelirinin bir kısmı vergi olarak kesilir. Vergi, enflasyonu hesaba katmadan, nominal kazanç üzerinden alınır. Bu yüzden vergi reel getiriyi beklediğinden fazla azaltır.
Bir örnek, Ekim 2026 rakamlarıyla:
- TCMB’nin haftalık verisine göre TL mevduatın ortalama yıllık faizi 16 Ekim haftasında %42,88’di. Yuvarlak hesap için %42 alalım.
- Vadesi 1 yıla kadar olan TL mevduatta faiz gelirinden %15 stopaj kesilir. Net nominal getiri: 42 × 0,85 = %35,7.
- TÜİK’e göre Eylül 2026’da yıllık enflasyon %29,73.
| Vergisiz | %15 stopajla | |
|---|---|---|
| Nominal getiri | %42,0 | %35,7 |
| Reel getiri | %9,5 | %4,6 |
Stopaj nominal getiriden 6,3 puan götürüyor ama reel getiriyi yarıya indiriyor. 100.000 ₺ yatıran biri bir yıl sonra 135.700 ₺ alıyor; bunun bugünün parasıyla karşılığı yaklaşık 104.600 ₺.
Stopaj oranları vadeye göre değişir: Mevcut Cumhurbaşkanı Kararı’na göre TL mevduatta 6 aya kadar %17,5, 1 yıla kadar %15, daha uzun vadede %10. Kararın geçerlilik süresi 31 Aralık 2026’ya uzatıldı; sonrası için güncel kararı kontrol et.
Reel getiri negatif olabilir
Getiri enflasyonun altında kalırsa reel getiri negatife düşer. Örneğin net nominal getiri %25, enflasyon %30 ise: 1,25 ÷ 1,30 − 1 = −%3,8. Hesabındaki tutar artar, ama alım gücün azalır. Yüksek enflasyon dönemlerinde vadesiz hesapta ya da nakitte bekleyen para tam olarak bunu yaşar.
Hangi enflasyonu kullanmalı?
Reel getiriyi hesaplarken iki ayrı enflasyon işe yarar:
- Geçmişe bakarken: TÜİK’in açıkladığı TÜFE, geçen yıl ne kazandığını ölçmek için iyi bir başlangıç.
- Geleceği planlarken: Henüz bilinmeyen bir enflasyonu tahmin etmen gerekir. TCMB’nin Piyasa Katılımcıları Anketi bir referans verir: Ekim 2026 anketinde 12 ay sonrası için beklenti %23,89, 24 ay sonrası için %17,94. Bu bir tahmindir, kesin değildir. Bu yüzden tek rakam yerine bir aralıkla düşünmek daha sağlıklıdır.
Senin için asıl önemli olan, hedefinin fiyatındaki artıştır. Bir ev almak istiyorsan konut fiyatları, araba almak istiyorsan araba fiyatları genel enflasyondan farklı seyredebilir.
Kartopu ile nasıl hesaplanır?
Kendi rakamlarınla hızlı bir hesap için reel getiri hesaplayıcısını kullanabilirsin: tutarı, nominal getiriyi, enflasyonu ve vergi oranını gir; net nominal getiriyi, reel getiriyi ve paranın bugünkü karşılığını gör.
Kartopu uygulamasında aynı mantık planlarına işlenir. Getiri, enflasyon ve hedefinin fiyat artışını yıllara göre ayrı ayrı belirlersin. Kartopu sonuçları hem nominal hem bugünün parasıyla gösterir, böylece “10 yıl sonra 5 milyon” gibi rakamların gerçekte ne ifade ettiğini görürsün.
Kaynaklar
- TÜİK, Tüketici Fiyat Endeksi, Eylül 2026.
- TCMB, Elektronik Veri Dağıtım Sistemi (EVDS), haftalık mevduat faizleri, 16 Ekim 2026.
- TCMB, Piyasa Katılımcıları Anketi, Ekim 2026.
- Cumhurbaşkanı Kararı (Karar Sayısı: 10041 ve 11444), Resmî Gazete.
Bu yazı genel bilgi içerir, yatırım tavsiyesi değildir.